نکاتی چند درمورد چشم و بعضی از بیماری های آن به زبان ساده.

هنگامی که شخص احساس مشکلی در چشم ها دارد باید در اولین فرصت ممکن به چشم پزشک مورد اعتماد خود مراجعه نماید.

چشم پزشک با گرفتن شرح حال و انجام معاینات بسیار دقیق از چشم ها معمولا متوجه مشکل مراجعه کننده می شود، اما گاهی اوقات لازم است آزمایش های جنبی مثل سونوگرافی و oct و آنژیوگرافی به عمل آید و پس از تشخیص علت مشکل، بیمار باید دستورات متخصص چشم را رعایت نماید.

قسمت های مختلف چشم مانند قرنیه ، عدسه ، شبکیه و پلک ها و عضلات خارجی و عصب بینایی چشم ممکن است دچار مشکل شوند که باعث کاهش دید یا مشکلات دیگری برای بیمار در چشم ها بشود که شرح آنها در ذیل داده خواهد شد. 

آب مروارید

در حالت سلامت چشم عدسه که مشابه عدسه دوربین عکاسی کار میکند کاملا شفاف است و نور به راحتی از آن عبور میکند و به شبکه ی چشم میرسد و با متأثر کردن سلول های حساسه ته چشم در شبکیه باعث جریاناتی عصبی میشود که از طریق عصب بینایی و راه های بینایی در مغز به قسمت پس سری مغز که مرکز بینایی در آنجا قرار دارد می رسد و پدیده بینایی ایجاد می شود هروقت و به هر دلیلی عدسه چشم دچار  کدورت شود و شفافیت آن کاهش یابد آنرا تحت عنوان آب مروارید یا کاتاراکت می نامد که شایعترین نوع آن در اثر افزایش سن ایجاد می شود که به آن کاراکت سنی میگویند به غیراز مسن شدن عوامل دیگری میتوانند باعث آب مروارید شوند مانند آب مروارید مادر زادی که در بدو تولد وجود دارد آب مروارید ضربه ایی که در اثر ضربه وارده به چشم ایجاد می شود و آب مروارید ناشی از بر خورد اشعه به چشم ها و برق گرفتگی و عوارض بعضی از داروها مثل کورتن های خوراکی از عوامل ایجاد کننده ی آب مروارید هستند. 

امروزه درمان آب مروارید و به خصوص آب مروارید ناشی از مسن شدن از سایر انواع آب مروارید فراوان تر و خوش عاقبت تر است که به راحتی بدون بیهوشی و به صورت سرپایی عمل انجام میشود و با استفاده از لنز های داخل چشمی بسیار پیشرفته ( مولتی فوکال یا چند کانونه) میتوان کاری کردکه بیمار هم دور و هم فواصل متوسط و نزدیک را به خوبی ببیند و برای مطالعه و انجام کار های دقیق و نزدیک ، دور و متوسط احتیاجی به عینک نداشته باشد. 

آب سیاه GLAUCOMA 

علت نامگذاری سیاه برای آن شاید به خاطر این باشد که در گذشته های دور تمام افرادی که گرفتار این بیماری میشدند در مراحل انتهای بیماری چیزی بجز سیاهی نمیدیدند و دچار نا بینایی مطلق می شدند چنانچه این بیماران در مراحل اولیه و توسط چشم پزشک تشخیص آب سیاه برای آنها مطرح شد چنانچه درمان صحیح ، به موقع و کامل صورت گیرد خطر نابینا شدن در اثر این بیماری منتفی میگردد. شایع ترین نوع آب سیاه ، آب سیاه با زاویه باز است که تقریبا دو سوم موارد بیماری را تشکیل میدهد و بدون داشتن علائمی از قبیل تاری دید و درد چنانچه به موقع تشخیص داده نشوند و درمان صحیح و کامل برایشان انجام نگیرد این بیماری موزیانه و بدون سر و صدا شخص را نا بینا میکند بعد از آن آب سیاه زاویه تنگ شایع تر است که در این بیماری علائمی مثل سر درد و درد چشم و دیدن رنگین کمان در اطراف نور ها و گاه حالت تهوع و استفراغ و در مراحل حاد که همراه با بالا رفتن بسیار شدید فشار داخلی چشم خود را نشان میدهند که درمان آن در مراحل ابتدایی باز کردن زاویه ی تنگ با استفاده کردن از اشعه لیزر میباشد.

بیماری های شبکیه

چنانچه بیماری دچار مشکل شبکیه شود ممکن است عوامل زیر باعث آن باشد:

پارگی پرده ی شبکیه که معمولا در اثر ایجاد سوراخ در شبکیه و نفوذ زوجاجیه مایع شده از این سوراخ به زیر لایه ی سلول های حساسه ( سلول های استوانه ای و مخروطی شبکیه) و جدا کردن این لایه از لایه زیرین (لایه ی سلول های رنگدانه دار) باعث اختلال در خون رسانی و اکسیژن رسانی به لایه سلولهای حساسه به تدریج باعث مرگ این سلول ها و نا بینایی میشوند علایم هشدار دهنده ای برای این بیماری که در معرض پاره شدن شبکه ی میباشند مانند جرقه زدن داخل چشم و یا احساس ریزش قطراتی از بالا به پایین مثل دوش آب باشد و همچنین ذرات معلق که داخل چشم در این بیماری دیده میشوند. در صورتی که شخص چنین علایمی را مشاهده نمود باید در اولین فرصت ممکن به متخصص چشم مراجعه نمایند امروزه به دلیل پیشرفت های زیاد در علم چشم پزشکی چنانچه این بیماران به موقع به فوق تخصص شبکیه ارجاع داده شوند در اکثر موارد نتیجه درمان رضایت بخش و نجات دهنده ی بیمار از نابینا شدن است.

ضایعات ناشی از عوارض بیماری قند در شبکیه، بیماری قند چنانچه به موقع تشخصیص داده شود و به موقع تحت درمان صحیح و مداوم قرار نگیرد بعد از چند سال عوارضی در شبکیه ایجاد میشوند که به صورت تورم و ضایعات عروقی و خون ریزی شبکیه ناشی از پارگی عروق که در اثر عوارض بیماری قند در شبکیه ایجاد شده اند به وجود می آیند امروزه خوشبختانه امکان درمان و جلوگیری از پیشرفت ضایعات پرده شبکیه وجود دارد و چنانچه بیماران به موقع و به طور دوره ایی حداقل هر شش ماه یکبار به متخصص چشم مراجعه نمایند میتوان از نابینا شدن آنها جلوگیری کرد.

سایر ضایعات پرده ی شبکیه جنبه ی تخصصی بیشتری دارند و توضیح درباره ی آنها ممکن است برای مخاطبین غیر متخصص چشم خسته کننده باشد صرفه نظر مینماییم.

بیماری های پلک ها و عضلات خارجی چشم 

پلک ها عوامل محافظت کننده ی قرنیه و ملتحمه هستند که  ممکن است دچار عفونت شوند مثل گل مژه که همراه با تورم لبه پلک های و قرمزی و درد به خصوص در لمس کردن پلکها باشند که معمولا با درمان های طبی توسط متخصص چشم درمان میشوند گاهی اوقات پلک ها افتادگی دارند که ممکن است یک طرفه یا دو طرفه باشد که از موقع تولد وجود داشته باشند که با مراجعه به متخصص چشم اقدامات لازم برای آنها به عمل خواهد آمد  گاهی اوقات در افرادی که بعلل مختلف دچار فلج زوج سوم میشوند افتادگی پلک در همان طرف ایجاد میشود و با باز کردن آن پلک  شخص مبتلا دچار دو بینی میشود که با مشخص کردن علت این فلج درمان مقتضی صورت میگیرد گاهی اوقات در پای مژه ها و لبه پلک ها شوره پیدا میشود همراه با خارش و سوزش که به آن تورم لبه پلک گفته میشود و با مراجعه به متخصص چشم درمان میشوند. گاهی اوقات در اثر تروما یا تصادف و ضرباتی که به پلک وارد می شود پلک ها دچار پارگی میشود که لازم است این پارگی ها توسط متخصص چشم ترمیم گردد چنانچه این ترمیم با دقت انجام نشود (توسط افراد غیر متخصص چشم) ممکن است منجر به عوارض شدید برای پلک ها و کره چشم گردد. 

عضلات خارجی چشم: 6 عضله در اطراف کره چشم وجود دارند که با انقباض یک عضله و انبساط عضله مقابل آن حرکت چشم ها به بالا و پایین و چپ و راست صورت می گیرد. چنانچه مشکلی در این عضلات به وجود آید یا از ابتدا وجود داشته باشد شخص دچار انحراف چشم یا لوچی میگردد که لازم است توسط متخصص چشم تحت عمل جراحی قرار گیرد و به خصوص انحراف های چشم های کودکان که بر اثر اختلال در عملکرد این عضلات یا معایب انکساری باشند را بایستی در اولین فرضت ممکن درمان شوند چون در غیر این صورت باعث تنبلی در چشم مبتلا می گردد.

معایب انکساری

معایب انکساری شامل نزدیک بینی دوربینی و آستیگماتیسم و یا نزدیک بینی همراه با آستیگ ماتیسم و یا دوربینی همراه با آستیگماتیسم باشند و یا آستیگماتیسم منظم یا نا منظم که انواع نامنظم ممکن است تبدیل به قوز قرنیه گردند. امروزه به دلیل پیشرفت های بسیار زیاد در علم چشم پزشکی بسیاری از مشکلات که در گذشته درمانی برای آنها وجود نداشت قابل درمان شده اند و با بهره گیری مبتلایان از این پیشرفت ها میتوان برای آنها به کمک عینک یا لنز های تماسی و یا اعمال ریفراکتیو (اصلاح کننده عیب انکساری) که مشکل را حل کرده و توسط اگزامیر لیزر انجام میشود. در مواقعی که عیب انکساری خیلی شدید باشد و امکان اصلاح آن با لیزر وجود نداشته باشد از لنز های داخل چشمی برای بیماران استفاده نمود و در بیمارانی که آب مروارید همراه با عیب انکساری دارند می توان با عمل فیکو ( عمل آب مروارید به روش جدید ) و قرار دادن لنز های داخل چشمی چندکانونه کاری کرد که بیمار هم دور و هم نزدیک را بدون عینک بسیار خوب ببینند و دیگر نیاز به استفاده از عینک نداشته باشد. در افرادی که قوز قرینه دارند و با عینک و لنز تماسی دید آنها بهتر نمیشود میتوان با عمل پیوند قرنیه به آن ها در رسیدن به دید بهتر و دید قابل قبول کمک کرد 

مجاری و دستگاه اشکی 

اشک در چشم از سه لایه تشکیل شده که به طور مرتب در چشم تولید میشود و باعث شست و شو دادن ملتحمه و قرنیه از عوامل و ذرات خارجی و باعث مرطوب نگهداشتن و محافظت از چشم میگردد و چنانچه به هردلیلی ترشح و یا کیفیت آن تغیر یابد میتواند برای سلامت چشم زیان آور باشد اضافه ی اشک ترشح شده پس از مرطوب کردن ملتحمه و قرنیه از طریق دو سوراخ و دو مجرای کوچک اشکی که در قسمت داخلی لبه آزاد پلک ها وجود دارند به کیسه اشکی رفته و سپس به طرف بینی هدایت میشود و باعث مرطوب کردن هوای تنفسی میگردد، چناچه این مسیر عبور اشک دچار گرفتگی شود و یا اصلا از موقع تولد تشکیل و تکامل نیافته باشد اشک ریزش از چشم ایجاد می شود در بعضی از نوزادان در هنگام تولد این مجراها در یک طرف یا دو طرف تکامل نیافته و باعث اشک ریزش چشم میشود گاهی اوقات تجمع میکروب ها در کیسه اشکی باعث ترشحات چرکی از مجرای اشکی به طرف ملتحمه و قرنیه میشود که لازم است با مراجعه به متخصص چشم و در ابتدا با درمان های طبی و سپس در صورت موثر نبودن اقدامات طبی به راحتی و در اکثر موارد میتوان با شست و شو مجرای اشکی و اقدامات  مقتضی با رفع انسداد خطر سرایت عفونت به ملتحمه و قرنیه را برای بیمار از بین برد در بزرگسالان هم انسداد مجرای اشگی باعث اشک ریزش و خروج ترشحات چرکی از گوشه ی داخلی چشم ها می شود که با عمل جراحی قابل درمان است.

 در مطالب فوق الذکر سعی شده تا آنجا که ممکن است با زبان ساده برای افرادی که متخصص چشم نیستند مطالب شرح داده شوند چون پرداختن به جزئیات میتواند برای آنان ملال آور و خسته کننده باشد.